หัวใจของคุณเต้นไปแล้วกี่ครั้งวันนี้

ถ้าคุณอายุ 30 ปี หัวใจของคุณเต้นมาแล้วไม่ต่ำกว่า 1,000 ล้านครั้ง โดยไม่เคยหยุดพักแม้แต่วินาทีเดียว มันทำงานหนักขนาดนี้ได้ยังไง แล้วตัวเลขอย่าง “ความดัน” กับ “คอเลสเตอรอล” ที่หมอชอบพูดถึง จริง ๆ แล้วมันบอกอะไรเกี่ยวกับหัวใจคุณกันแน่

หัวใจ: ปั๊ม 4 ห้องที่ไม่เคยหยุดพัก

หัวใจมี 4 ห้อง แบ่งเป็นห้องบน 2 ห้อง (เอเทรียม) และห้องล่าง 2 ห้อง (เวนตริเคิล) ทำงานร่วมกับลิ้นหัวใจ 4 ชิ้นเป็นวงจรต่อเนื่อง [ref-016]

เส้นทางเลือดในแต่ละรอบ: เลือดที่ใช้ออกซิเจนไปแล้วไหลเข้าเอเทรียมขวา → ผ่านลิ้นหัวใจไปเวนตริเคิลขวา → สูบไปฟอกที่ปอดให้รับออกซิเจนใหม่ → กลับเข้าเอเทรียมซ้าย → เวนตริเคิลซ้าย → สูบออกทางเอออร์ตาไปเลี้ยงทั่วร่างกาย แล้ววนกลับมาเริ่มใหม่ [ref-016]

อัตราการเต้นหัวใจ ขณะพักของผู้ใหญ่ทั่วไปอยู่ที่ 60-100 ครั้ง/นาที ถือว่าปกติ คนที่ออกกำลังกายสม่ำเสมออาจมีอัตราต่ำถึง 40 ครั้ง/นาทีได้โดยไม่ผิดปกติ เพราะหัวใจแข็งแรงพอที่จะสูบเลือดปริมาณเท่าเดิมด้วยจำนวนครั้งน้อยลง [ref-020]

หลอดเลือด 3 แบบ ที่ทำหน้าที่ไม่เหมือนกันเลย

เลือดไม่ได้ไหลผ่านท่อแบบเดียวกันทั้งหมด แต่มีหลอดเลือด 3 ชนิดที่ออกแบบมาคนละแบบ [ref-019]

• หลอดเลือดแดง (Artery) — ผนังหนาและยืดหยุ่น เพราะต้องทนแรงดันสูงจากการบีบตัวของหัวใจโดยตรง ไม่มีลิ้นกันเลือดไหลย้อนเพราะแรงดันจากหัวใจแรงพอที่จะดันเลือดไปข้างหน้าอยู่แล้ว
• หลอดเลือดดำ (Vein) — ผนังบางกว่า แรงดันต่ำกว่ามาก จึงต้องมีลิ้นเล็ก ๆ คอยกันไม่ให้เลือดไหลย้อนกลับตอนที่มันค่อย ๆ ไหลกลับเข้าหัวใจ
• เส้นเลือดฝอย (Capillary) — บางที่สุด ผนังหนาแค่เซลล์เดียว เป็นจุดที่ออกซิเจนและสารอาหารซึมผ่านเข้าสู่เนื้อเยื่อจริง ๆ และรับคาร์บอนไดออกไซด์/ของเสียกลับ

ความดันโลหิต: ตัวเลข 2 ตัวที่บอกอะไรได้เยอะกว่าที่คิด

ตัวเลขบนคือความดัน “ซิสโตลิก” (แรงดันตอนหัวใจบีบตัว) ตัวเลขล่างคือ “ไดแอสโตลิก” (แรงดันตอนหัวใจคลายตัวพัก) [ref-017] American Heart Association แบ่งระดับไว้ดังนี้ [ref-017]:

ระดับ	ซิสโตลิก		ไดแอสโตลิก
ปกติ	ต่ำกว่า 120	และ	ต่ำกว่า 80
เริ่มสูง (Elevated)	120-129	และ	ต่ำกว่า 80
ความดันสูงระยะ 1	130-139	หรือ	80-89
ความดันสูงระยะ 2	140 ขึ้นไป	หรือ	90 ขึ้นไป
วิกฤต ต้องพบแพทย์ทันที	สูงกว่า 180	และ/หรือ	สูงกว่า 120

ความดันสูงเรื้อรังทำให้ผนังหลอดเลือดแดงต้องทนแรงดันเกินความจำเป็นซ้ำ ๆ นานวันเข้าผนังหลอดเลือดจะเสื่อมและแข็งตัวขึ้น ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของปัญหาหัวใจและหลอดเลือดหลายอย่าง (ดูรายละเอียดในหมวด 07: เข้าใจโรคผ่านการทำงานของร่างกาย)

คอเลสเตอรอล: ไม่ได้แย่ทั้งหมด แต่มีตัวที่ต้องระวัง

คอเลสเตอรอลมี 2 ตัวหลักที่มักถูกพูดถึง [ref-018]

LDL (“คอเลสเตอรอลตัวร้าย”) เป็นตัวที่พาไขมันไปสะสมเป็นคราบในผนังหลอดเลือด ยิ่งค่าต่ำยิ่งดีต่อหัวใจ

HDL (“คอเลสเตอรอลตัวดี”) ทำหน้าที่ตรงข้าม คือพาคอเลสเตอรอลส่วนเกินกลับไปกำจัดที่ตับ ค่านี้อยากให้สูง (มากกว่า 60 mg/dL ถือว่าดี) ยิ่งสูงยิ่งช่วยปกป้องหัวใจ

พูดง่าย ๆ คือ LDL สูง = เสี่ยงคราบไขมันอุดหลอดเลือด ส่วน HDL สูง = มีตัวช่วยคอยเก็บกวาดไขมันส่วนเกินออกไป

สรุป

หัวใจเป็นปั๊ม 4 ห้องที่ทำงานร่วมกับหลอดเลือด 3 ชนิดแบบไม่เคยหยุด ความดันโลหิตบอกว่าผนังหลอดเลือดกำลังทนแรงดันมากแค่ไหน ส่วนคอเลสเตอรอลบอกว่ามีไขมันสะสมเสี่ยงอุดตันหรือมีตัวช่วยเก็บกวาดมากน้อยแค่ไหน ทั้งหมดนี้เชื่อมโยงกับพฤติกรรมประจำวัน โดยเฉพาะการเคลื่อนไหว/ออกกำลังกาย ซึ่งจะอธิบายเจาะลึกในหมวด 06: การออกกำลังกาย