ระบบไต
ไตกรองเลือดวันละ 200 ลิตร แต่ทำไมปัสสาวะออกมาแค่ 1-2 ลิตร และอะไรคือสาเหตุอันดับต้นที่ทำลายไตแบบเงียบ ๆ
ไตกรองเลือดทั้งหมดของคุณวันละหลายรอบ
ไตสองข้างของคุณกรองเลือดได้ราว 200 ลิตรต่อวัน มากกว่าปริมาณเลือดทั้งหมดในร่างกาย (ราว 5 ลิตร) หลายสิบเท่า นั่นแปลว่าเลือดทั้งหมดในตัวคุณผ่านการกรองที่ไตซ้ำแล้วซ้ำเล่าตลอดทั้งวัน
หน่วยกรอง 1 ล้านหน่วยต่อไตหนึ่งข้าง
ไตแต่ละข้างมีหน่วยกรองขนาดจิ๋วเรียกว่า เนฟรอน (nephron) อยู่ราว 1 ล้านหน่วย แต่ละหน่วยทำงาน 3 ขั้นตอนต่อเนื่องกัน [ref-049]
- กรองเลือด (Glomerular filtration) — เลือดไหลผ่านกลุ่มหลอดเลือดฝอยขนาดจิ๋วที่เรียกว่าโกลเมอรูลัส ผนังบางพอที่จะให้น้ำ ของเสีย และโมเลกุลเล็กผ่านเข้าสู่ท่อไตได้ ส่วนโปรตีนและเซลล์เม็ดเลือดที่มีขนาดใหญ่กว่าจะถูกกันไว้ในหลอดเลือด
- ดูดกลับ (Tubular reabsorption) — ขณะที่ของเหลวที่กรองแล้วไหลผ่านท่อไต ร่างกายจะดูดน้ำ แร่ธาตุ และสารอาหารที่จำเป็นเกือบทั้งหมดกลับเข้าสู่กระแสเลือด
- หลั่งเพิ่ม (Tubular secretion) — ของเสียและไอออนส่วนเกินบางส่วนถูกหลั่งเพิ่มเข้าไปในของเหลวที่กำลังจะกลายเป็นปัสสาวะ
ผลลัพธ์คือ แม้จะกรองเลือดไปถึง 200 ลิตรต่อวัน แต่เกือบ 99% ถูกดูดกลับเข้าสู่ร่างกาย เหลือเป็นปัสสาวะจริงแค่ราว 1-2 ลิตรต่อวันเท่านั้น [ref-049]
โรคไตเรื้อรัง: ภัยเงียบที่มาจากโรคอื่นซะส่วนใหญ่
โรคไตเรื้อรัง (Chronic Kidney Disease, CKD) คือภาวะที่ไตเสียหายหรือมีปัญหาโครงสร้างจนกรองเลือดได้ไม่ดีเหมือนเดิม [ref-050]
สิ่งที่น่าสนใจคือ ไตมักไม่ได้เสียหายจาก “โรคไต” โดยตรง แต่สาเหตุหลักที่พบบ่อยที่สุดในผู้ใหญ่คือเบาหวานและความดันโลหิตสูง [ref-050] น้ำตาลในเลือดสูงต่อเนื่องและแรงดันในหลอดเลือดที่สูงเกินไป ค่อย ๆ ทำลายหน่วยกรองเล็ก ๆ ในไตไปทีละน้อยโดยแทบไม่มีอาการในระยะแรก การควบคุมความดันโลหิตให้ดีจึงถือเป็นมาตรการสำคัญที่สุดในการชะลอโรคไต [ref-050] (ดูรายละเอียดเรื่องความดันโลหิตในหมวด ระบบไหลเวียนเลือด)
สรุป
ไตกรองเลือดวันละราว 200 ลิตรผ่านหน่วยกรองเล็ก ๆ นับล้านหน่วย แล้วดูดน้ำและสารที่จำเป็นเกือบทั้งหมดกลับเข้าร่างกาย เหลือเป็นปัสสาวะแค่ 1-2 ลิตรต่อวัน โรคไตเรื้อรังมักไม่ได้เริ่มจากไตเอง แต่เป็นผลพวงของเบาหวานและความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ดีเป็นเวลานาน