LDL กับ HDL ไม่ได้เป็น “ไขมัน” แบบเดียวกัน

หลายคนเข้าใจว่า LDL และ HDL คือไขมัน 2 ชนิดที่ต่างกัน แต่จริง ๆ แล้วทั้งคู่คือคอเลสเตอรอลตัวเดียวกัน เพียงแต่ถูกห่อหุ้มด้วยโปรตีนคนละแบบเพื่อขนส่งไปคนละทิศทาง — LDL (low-density lipoprotein) ขนส่งคอเลสเตอรอลจากตับไปยังเซลล์ทั่วร่างกาย ส่วน HDL (high-density lipoprotein) ทำหน้าที่ตรงข้ามคือดึงคอเลสเตอรอลส่วนเกินจากเซลล์และผนังหลอดเลือดกลับไปที่ตับเพื่อกำจัดทิ้ง [ref-082]

ทำไม LDL สูงถึงเป็นปัญหา ส่วน HDL สูงถึงดี

เมื่อ LDL ในเลือดมีมากเกินไป มันมีโอกาสแทรกซึมเข้าไปสะสมในผนังหลอดเลือดมากขึ้นตามไปด้วย กลายเป็นจุดเริ่มต้นของคราบไขมันที่ทำให้หลอดเลือดตีบแคบ (รายละเอียดกลไกเต็ม ๆ อ่านที่บทความ โรคหัวใจและหลอดเลือด) ตรงข้ามกับ HDL ที่ยิ่งมีมากยิ่งช่วยดึงคอเลสเตอรอลออกจากผนังหลอดเลือด ลดการสะสมของคราบไขมันได้ [ref-082] — นี่คือที่มาของฉายา “คอเลสเตอรอลตัวร้าย” และ “คอเลสเตอรอลตัวดี”

มาจากพันธุกรรมหรือพฤติกรรมกันแน่

คำตอบคือทั้งสองอย่าง แต่พันธุกรรมมีน้ำหนักมากกว่าที่หลายคนคิด — ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดหัวใจก่อนวัยอันควรจำนวนมากมีสาเหตุจากความผิดปกติทางพันธุกรรม และไขมันในเลือดสูงส่วนใหญ่เป็นแบบ polygenic คือได้รับผลจากยีนหลายตัวร่วมกัน ไม่ใช่ยีนเดียว [ref-082]

ในขณะเดียวกันพฤติกรรมก็มีผลชัดเจน โดยเฉพาะการกินไขมันอิ่มตัวมากเกินไป ภาวะอ้วน และการขาดการเคลื่อนไหว (อ่านเพิ่มเรื่องชนิดไขมันในอาหารที่บทความ สารอาหารหลัก) นอกจากนี้ไขมันในเลือดสูงบางกรณียังเป็นผลพลอยได้จากโรคอื่น เช่น เบาหวานที่คุมไม่ได้ ไทรอยด์ทำงานน้อยกว่าปกติ หรือโรคไตเรื้อรัง [ref-082]

ทำไมตับถึงเป็นศูนย์กลางของเรื่องนี้

ตับเป็นทั้งผู้ผลิตและผู้รับคืนคอเลสเตอรอล — LDL ที่พาคอเลสเตอรอลออกจากตับ และ HDL ที่พากลับเข้าตับ ล้วนวิ่งผ่านอวัยวะเดียวกันนี้ทั้งหมด เมื่อตับทำงานผิดปกติ (เช่น จากไขมันพอกตับ) สมดุลของ LDL/HDL ก็แปรปรวนตามไปด้วย (อ่านเพิ่มที่บทความ ระบบตับ)

สรุป

LDL และ HDL คือคอเลสเตอรอลตัวเดียวกันที่ห่อหุ้มด้วยโปรตีนขนส่งคนละแบบ LDL พาคอเลสเตอรอลจากตับไปสะสมตามเนื้อเยื่อ (รวมถึงผนังหลอดเลือด) ส่วน HDL พากลับมาที่ตับเพื่อกำจัด ไขมันในเลือดสูงมีสาเหตุทั้งจากพันธุกรรม (ที่มีน้ำหนักมาก) และพฤติกรรมการกินและการเคลื่อนไหว รวมถึงอาจเป็นผลพลอยจากโรคอื่นอย่างเบาหวานหรือไทรอยด์ผิดปกติ