“ภัยเงียบ” ที่ไม่มีอาการเตือนล่วงหน้า

ความดันโลหิตสูงถูกเรียกว่าภัยเงียบเพราะส่วนใหญ่ไม่มีอาการอะไรเลยจนกว่าจะเกิดความเสียหายไปมากแล้ว หลายคนรู้ตัวว่าเป็นความดันสูงก็ตอนตรวจสุขภาพประจำปีเท่านั้น เกณฑ์วินิจฉัยในปัจจุบันคือความดันซิสโตลิกตั้งแต่ 130 มิลลิเมตรปรอทขึ้นไป และ/หรือไดแอสโตลิกมากกว่า 80 มิลลิเมตรปรอท [ref-081]

3 กลไกที่ทำให้ความดันสูงขึ้น

ความดันโลหิตสูงมักไม่ได้เกิดจากสาเหตุเดียว แต่เป็นผลรวมจาก 3 กลไกที่ทำงานร่วมกัน [ref-081]:

1. เกลือกับปริมาตรเลือด — คนราว 50-60% ไวต่อเกลือ (salt-sensitive) เมื่อกินเกลือมาก ร่างกายจะดูดซึมน้ำตามเกลือเข้าสู่กระแสเลือดมากขึ้น ทำให้ปริมาตรเลือดเพิ่มและความดันสูงขึ้นตาม
2. ไตกับระบบเรนิน-แองจิโอเทนซิน-อัลโดสเตอโรน (RAAS) — ไตมีระบบฮอร์โมนที่คอยควบคุมความดันโลหิต เมื่อระบบนี้ทำงานผิดปกติ จะยิ่งดันให้ความดันสูงขึ้นต่อเนื่อง (อ่านกลไกการกรองเลือดปกติของไตที่บทความ ระบบไต)
3. ระบบประสาทซิมพาเทติกทำงานเกิน — เมื่อระบบ “สู้หรือหนี” ทำงานมากเกินไปต่อเนื่อง หลอดเลือดจะหดตัวถาวรจนความดันสูงขึ้น

ห่วงโซ่ผลกระทบ: ทำไมถึงทำร้ายหลายอวัยวะพร้อมกัน

ความดันที่สูงต่อเนื่องเป็นเหมือนแรงดันน้ำในท่อที่สูงเกินไปตลอดเวลา — ท่อ (หลอดเลือด) ที่ต้องรับแรงดันนี้ทุกวินาทีทั่วร่างกาย จึงเสียหายไปพร้อมกันในหลายจุด [ref-081]:

• หัวใจ — ต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อสูบฉีดเลือดฝ่าแรงต้านที่สูงขึ้น นานวันเข้ากล้ามเนื้อหัวใจหนาตัวผิดปกติ เพิ่มความเสี่ยงหัวใจขาดเลือดและหัวใจเต้นผิดจังหวะ (รายละเอียดที่บทความ โรคหัวใจและหลอดเลือด)
• สมอง — หลอดเลือดสมองที่เปราะบางจากแรงดันสูงต่อเนื่อง เสี่ยงแตกหรือตีบตันจนเกิดโรคหลอดเลือดสมอง (สโตรก)
• ไต — หน่วยกรองเลือดขนาดจิ๋วในไตต้องทนแรงดันสูงตลอดเวลา จนเสียหายและเสื่อมสภาพ นำไปสู่ไตวายเรื้อรังหรือเฉียบพลันได้

ความเชื่อมโยงกับความดันสูงในโรคอื่น

ความดันโลหิตสูงแทบไม่เคยมาเดี่ยว ๆ — มันมักเกิดร่วมกับไขมันในเลือดสูงและเบาหวาน เพราะทั้งสามอย่างส่งผลกระทบต่อหลอดเลือดในทิศทางเดียวกัน (อ่านเพิ่มที่บทความ ไขมันในเลือดสูง และ เบาหวานชนิดที่ 2) นี่คือเหตุผลที่แพทย์มักตรวจทั้ง 3 อย่างพร้อมกันในการตรวจสุขภาพประจำปี

สรุป

ความดันโลหิตสูงเกิดจาก 3 กลไกร่วมกัน คือ ความไวต่อเกลือ ระบบฮอร์โมนควบคุมความดันที่ไตทำงานผิดปกติ และระบบประสาทซิมพาเทติกทำงานเกิน เพราะหลอดเลือดกระจายอยู่ทั่วร่างกาย ความดันสูงต่อเนื่องจึงทำร้ายหลายอวัยวะพร้อมกันได้ ทั้งหัวใจ สมอง และไต โดยมักไม่มีอาการเตือนล่วงหน้าจนกว่าจะเกิดความเสียหายไปมากแล้ว