ร่างกายกำจัดเซลล์ผิดปกติอยู่ทุกวันโดยที่คุณไม่รู้ตัว

ทุกวันเซลล์ในร่างกายคุณแบ่งตัวนับล้านครั้ง และทุกครั้งที่แบ่งตัวมีโอกาสเกิดความผิดพลาดในการคัดลอกดีเอ็นเอเล็กน้อย ปกติร่างกายมีระบบตรวจสอบและซ่อมแซมความผิดพลาดเหล่านี้ ถ้าซ่อมไม่ได้เซลล์จะฆ่าตัวเองทิ้ง (apoptosis) หรือถูกระบบภูมิคุ้มกันกำจัด — มะเร็งเกิดขึ้นเมื่อขั้นตอนป้องกันเหล่านี้พลาดไปหมด

3 ระยะของการเกิดมะเร็ง

การเกิดมะเร็งไม่ใช่เหตุการณ์เดียว แต่เป็นกระบวนการหลายขั้นตอนที่ใช้เวลานาน แบ่งเป็น 3 ระยะ [ref-084]:

1. Initiation (เริ่มต้น) — เซลล์ได้รับการกลายพันธุ์ทางพันธุกรรมหรือเอพิเจเนติกส์ ทำให้มันโตเร็วกว่าเซลล์ปกติรอบข้าง การกลายพันธุ์นี้อาจติดตัวมาแต่กำเนิดหรือเกิดขึ้นภายหลังจากปัจจัยแวดล้อม
2. Promotion (ส่งเสริม) — เซลล์ที่กลายพันธุ์ไปแล้วขยายตัวเป็นก้อนเนื้อที่ตรวจพบได้ เมื่อเจอปัจจัยกระตุ้น เช่น ฮอร์โมน สารก่อการอักเสบเรื้อรัง ระยะนี้ยังมีโอกาสย้อนกลับได้ถ้ากำจัดปัจจัยกระตุ้นออกไปทัน
3. Progression (ลุกลาม) — เซลล์สะสมการกลายพันธุ์เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จนมีความสามารถบุกรุกเนื้อเยื่อข้างเคียงและแพร่กระจายไปอวัยวะอื่น (metastasis)

ทำไมภูมิคุ้มกันถึง “พลาด” เซลล์มะเร็งไปได้

ปกติระบบภูมิคุ้มกันมีหน้าที่ตรวจจับและกำจัดเซลล์ผิดปกติอยู่แล้ว (อ่านกลไกปกติที่บทความ ระบบภูมิคุ้มกัน) แต่ถ้าระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอลงหรือถูกครอบงำจากจำนวนเซลล์กลายพันธุ์ที่มากเกินไป เซลล์เหล่านั้นก็มีโอกาสรอดและเติบโตต่อได้ภายใต้เงื่อนไขที่เอื้ออำนวย [ref-084]

เนื้องอกต้อง “สร้างเส้นทางลำเลียงอาหาร” ของตัวเอง

เมื่อก้อนเนื้อโตขึ้นถึงจุดหนึ่ง มันจะเริ่มขาดสารอาหารและออกซิเจนถ้าไม่มีหลอดเลือดมาเลี้ยง เนื้องอกจึงกระตุ้นให้ร่างกายสร้างหลอดเลือดใหม่มาหล่อเลี้ยงตัวเอง (angiogenesis) — จุดนี้เองเป็นเป้าหมายสำคัญของยารักษามะเร็งหลายชนิดที่พยายามตัดเส้นทางลำเลียงอาหารของเนื้องอกออก [ref-084]

สรุป

มะเร็งไม่ได้เกิดจากเหตุการณ์เดียว แต่เป็นกระบวนการ 3 ระยะที่ใช้เวลานาน เริ่มจากเซลล์กลายพันธุ์ ขยายตัวเป็นก้อนเนื้อ แล้วลุกลามแพร่กระจาย ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นได้เพราะระบบภูมิคุ้มกันพลาดหรือถูกครอบงำ และเนื้องอกยังต้องสร้างหลอดเลือดใหม่มาหล่อเลี้ยงตัวเองเพื่อโตต่อไปได้