กล้ามเนื้อที่หายไปโดยไม่รู้ตัว

ผู้สูงอายุจำนวนมากไม่ได้สังเกตว่ากำลังสูญเสียมวลกล้ามเนื้อไปทีละน้อยจนกว่าจะรู้สึกว่าลุกจากเก้าอี้ยากขึ้น หรือเดินขึ้นบันไดเหนื่อยกว่าเดิม ภาวะนี้มีชื่อทางการว่าsarcopenia พบราว 5-13% ในคนอายุ 60 ปีขึ้นไป และเพิ่มขึ้นเป็น 11-50% ในคนอายุ 80 ปีขึ้นไป [ref-095] (โครงสร้างและการทำงานปกติของกล้ามเนื้อ อ่านเพิ่มที่บทความ ระบบกล้ามเนื้อ)

ทำไมกล้ามเนื้อถึงลดลงตามวัย

สาเหตุไม่ได้มาจากจุดเดียว แต่เป็นผลรวมจากหลายกลไกที่เกิดพร้อมกัน [ref-095]:

• เซลล์ประสาทสั่งการลดลง — เซลล์ประสาทสั่งการ (motor neuron) ในไขสันหลังที่ทำหน้าที่สั่งให้กล้ามเนื้อหดตัวมีจำนวนลดลงตามวัย เส้นใยประสาทส่วนปลายและจุดเชื่อมต่อระหว่างประสาทกับกล้ามเนื้อก็ลดลงตามไปด้วย
• ฮอร์โมนสร้างกล้ามเนื้อลดลง — เทสโทสเตอโรน โกรทฮอร์โมน และ IGF-1 ซึ่งช่วยกระตุ้นการสร้างและซ่อมแซมกล้ามเนื้อ ลดระดับลงตามวัย (อ่านบทบาทของฮอร์โมนเหล่านี้ตอนออกกำลังกายที่บทความ ผลของการออกกำลังกายต่อร่างกาย)
• การอักเสบเรื้อรังระดับต่ำ — สารอักเสบที่สะสมตามวัยมีผลทำลายเนื้อเยื่อกล้ามเนื้อโดยตรง
• การตอบสนองต่อโปรตีนแย่ลง — กล้ามเนื้อผู้สูงอายุตอบสนองต่อโปรตีนจากอาหารหรือการออกกำลังกายได้ไม่ดีเท่าคนอายุน้อย ทำให้สร้างกล้ามเนื้อใหม่ได้ช้าลงแม้กินโปรตีนในปริมาณเท่าเดิม

ทำไมถึงเชื่อมโยงกับการหกล้มและกระดูกหักโดยตรง

Sarcopenia เพิ่มความเสี่ยงทั้งการหกล้มและกระดูกหักในผู้สูงอายุอย่างชัดเจน [ref-095] เหตุผลตรงไปตรงมา — กล้ามเนื้อที่อ่อนแรงลงทำให้การทรงตัวแย่ลง เมื่อหกล้มก็มีแรงกระแทกที่กระดูกต้องรับมากขึ้น ยิ่งถ้ากระดูกเปราะบางลงตามวัยอยู่แล้ว (อ่านเพิ่มที่บทความ ระบบกระดูก) โอกาสกระดูกหักก็ยิ่งสูงขึ้นไปอีก นอกจากนี้ sarcopenia ยังสัมพันธ์กับภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าตัดที่มากขึ้นและอัตราการเสียชีวิตที่สูงขึ้นด้วย [ref-095]

จุดที่ยังพอชะลอได้

แม้ sarcopenia จะเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการชราตามธรรมชาติ แต่ไม่ได้แปลว่าปล่อยไปตามยถากรรมได้เท่านั้น — การฝึกความแข็งแรงกล้ามเนื้อ (resistance training) อย่างสม่ำเสมอยังกระตุ้นการสร้างกล้ามเนื้อได้แม้ในวัยสูงอายุ ร่วมกับการกินโปรตีนให้เพียงพอต่อมื้อ ช่วยชะลออัตราการสูญเสียมวลกล้ามเนื้อลงได้อย่างมีนัยสำคัญ

สรุป

Sarcopenia คือการสูญเสียมวลกล้ามเนื้อและความแข็งแรงตามวัยที่เกิดจากเซลล์ประสาทสั่งการลดลง ฮอร์โมนสร้างกล้ามเนื้อลดลง การอักเสบเรื้อรัง และการตอบสนองต่อโปรตีนที่แย่ลง ส่งผลให้ความเสี่ยงหกล้มและกระดูกหักเพิ่มขึ้นชัดเจนในผู้สูงอายุ แต่การฝึกความแข็งแรงกล้ามเนื้ออย่างสม่ำเสมอยังช่วยชะลอกระบวนการนี้ได้แม้ในวัยที่มากขึ้น