ประตูกั้นระหว่างกระเพาะกับหลอดอาหาร

ตรงจุดที่หลอดอาหารต่อกับกระเพาะ มีกล้ามเนื้อวงแหวนที่เรียกว่าหูรูดหลอดอาหารส่วนล่าง (Lower Esophageal Sphincter — LES) ทำหน้าที่เหมือนประตูที่ปกติจะตึงตัวแน่นเพื่อกันไม่ให้กรดในกระเพาะไหลย้อนขึ้นมาทำร้ายเยื่อบุหลอดอาหารซึ่งไม่ได้ออกแบบมาให้ทนกรดเหมือนกระเพาะ [ref-089] (เส้นทางอาหารตั้งแต่ปากถึงกระเพาะ อ่านเพิ่มที่บทความ ระบบย่อยอาหาร)

2 กลไกที่ทำให้ “ประตู” นี้พลาดหน้าที่

กรดไหลย้อนเกิดจาก 2 กลไกหลัก [ref-089]:

1. หูรูดคลายตัวชั่วคราวโดยไม่จำเป็น (transient relaxation) — นี่คือกลไกที่พบบ่อยที่สุด เกิดได้ทั้งในคนปกติและคนที่เป็นกรดไหลย้อนเรื้อรัง เป็นการที่หูรูดคลายตัวเองเป็นช่วงสั้น ๆ โดยไม่ได้สัมพันธ์กับการกลืนอาหาร ทำให้กรดมีโอกาสไหลย้อนขึ้นมาในจังหวะนั้น
2. ความตึงตัวพื้นฐานต่ำกว่าปกติต่อเนื่อง — บางคนมีหูรูดที่อ่อนแรงกว่าปกติตลอดเวลา ไม่ใช่แค่คลายตัวเป็นครั้งคราว ทำให้ป้องกันกรดไหลย้อนได้แย่ลงตลอด

ปัจจัยที่ทำให้อาการแย่ลง

หลายปัจจัยที่คนคุ้นเคยกันดีล้วนส่งผลต่อกลไกทั้งสองข้างต้นโดยตรง [ref-089]:

• ไส้เลื่อนกระบังลม — ทำให้ตำแหน่งของหูรูดและกระบังลมเสียความสัมพันธ์ปกติ กลายเป็นแหล่งกักกรดเพิ่มเติม
• โรคอ้วน — ไขมันหน้าท้องที่เพิ่มขึ้นดันแรงดันในช่องท้องให้สูงขึ้น กระตุ้นให้หูรูดคลายตัวชั่วคราวบ่อยขึ้น (อ่านกลไกไขมันหน้าท้องที่บทความ โรคอ้วน)
• ยาบางชนิด — เช่นยาขยายหลอดเลือด ยาลดความดันบางกลุ่ม ยาต้านโคลิเนอร์จิก ล้วนลดความตึงตัวของหูรูดได้
• พฤติกรรม — การสูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ และกินอาหารที่เป็นกรดหรือมันจัด ล้วนกระตุ้นอาการให้แย่ลง

เมื่อ “ระบบป้องกันสำรอง” ก็บกพร่องไปด้วย

นอกจากหูรูดแล้ว ร่างกายยังมีระบบป้องกันสำรองอีกชั้น เช่น การบีบตัวของหลอดอาหารที่ช่วยไล่กรดที่ไหลย้อนขึ้นมาให้กลับลงไป และน้ำลายที่ช่วยลดความเป็นกรด เมื่อระบบสำรองเหล่านี้บกพร่องไปด้วย (เช่น การบีบตัวของหลอดอาหารอ่อนแรงลง หรือน้ำลายผลิตน้อยลง) อาการกรดไหลย้อนก็จะยิ่งรุนแรงและเรื้อรังมากขึ้น [ref-089]

สรุป

กรดไหลย้อนเกิดจากหูรูดหลอดอาหารส่วนล่างทำหน้าที่ผิดปกติ ไม่ว่าจะคลายตัวชั่วคราวบ่อยเกินไปหรือมีความตึงตัวพื้นฐานต่ำกว่าปกติ ปัจจัยอย่างไส้เลื่อนกระบังลม โรคอ้วน ยาบางชนิด และพฤติกรรมการกินดื่ม ล้วนซ้ำเติมกลไกนี้ให้แย่ลง เมื่อระบบป้องกันสำรองอย่างการบีบตัวของหลอดอาหารและน้ำลายบกพร่องไปด้วย อาการก็จะยิ่งเรื้อรังมากขึ้น